فرضیه درآمد دائمی

این مفهوم توضیح می‌دهد که رفتار مصرفی ما آدم‌ها با هر تغییر کوچک و موقتی در درآمد تغییر نمی‌کند. در واقع ما درآمد خود را به دو بخش «دائمی» و «گذرا» تقسیم می‌کنیم. درآمد دائمی همان حقوق یا سودِ مستمری است که روی تکرار آن حساب می‌کنیم، اما درآمد گذرا مثل برنده شدن در قرعه‌کشی یا سودِ اتفاقی در یک معامله است. طبق این نظریه، مردم ترجیح می‌دهند مصرف خود را در طول سال‌ها «هموار» کنند؛ یعنی در روزهای پرپولی برای روزهای تنگدستی ذخیره می‌کنند.

در اقتصاد ایران، این موضوع به خوبی در نوسانات بورس یا بازار طلا دیده می‌شود. مثلاً وقتی کسی در جهش بورس سال ۱۳۹۹ سود کلانی برد، اگر آن را یک درآمد «دائمی» تلقی کرد، بلافاصله سطح زندگی و هزینه‌هایش را بالا برد و بعد از ریزش بازار دچار بحران شد. اما کسانی که آن سود را «اتفاقی و گذرا» می‌دیدند، آن را صرف سرمایه‌گذاری یا خرید دارایی کردند و سبک زندگی‌شان را تغییر ندادند. شناخت این فرضیه به ما کمک می‌کند بفهمیم چرا یارانه‌های نقدی موقت یا عیدی‌های پایان سال، برخلاف افزایش حقوقِ سالانه، تأثیر ماندگاری بر رفاه و قدرت خرید بلندمدت خانواده‌های ایرانی ندارند.