انحصار خرید

انحصار خرید یا مونوپسونی دقیقاً برعکس انحصار فروش است. در این حالت، تعداد زیادی تولیدکننده یا فروشنده وجود دارند، اما تنها یک مشتری قدرتمند در بازار حضور دارد. این خریدارِ تک‌وتنها چون می‌داند فروشندگان جای دیگری برای فروش محصولشان ندارند، قیمت را تا حد ممکن پایین می‌آورد. در واقع، در اینجا برخلاف بازارهای رقابتی، این خریدار است که تعیین می‌کند کالا به چه قیمتی و با چه کیفیتی معامله شود.

واضح‌ترین مثال این وضعیت در اقتصاد ایران، خرید تضمینی گندم توسط دولت است. کشاورزان در سراسر کشور گندم می‌کارند، اما خریدار اصلی و تعیین‌کننده نرخ، دولت است. اگر قیمت پیشنهادی دولت هزینه‌های کشاورز را پوشش ندهد، او به سختی می‌تواند مشتری جایگزین پیدا کند. این موضوع در بلندمدت می‌تواند باعث دلسردی تولیدکنندگان، کاهش کیفیت محصول و حتی تغییر کاربری زمین‌های کشاورزی شود که در نهایت امنیت غذایی و قیمت نهایی نان را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

برای یک سرمایه‌گذار یا فعال اقتصادی، شناخت انحصار خرید از این جهت اهمیت دارد که نشان می‌دهد چرا برخی صنایع با وجود حجم تولید بالا، سودآوری کمی دارند. وقتی شرکت‌های قطعه‌سازِ خرد فقط به یک یا دو خودروساز بزرگ محصول می‌فروشند، عملاً در دام انحصار خرید گرفتار شده‌اند. هرگونه بحران مالی در بدنه آن خریدار بزرگ، مستقیماً به معیشت کارگران و ارزش دارایی سهامدارانِ آن تولیدکنندگان خرد ضربه می‌زند.