
آسیبپذیری اقتصاد ایران؛ چرا شوکها پرهزینهتر میشوند؟
آسیبپذیری اقتصاد ایران در برابر شوکها ریشه در ناترازیهای ساختاری و تصمیمات داخلی دارد.
نهادهای اقتصادی در واقع همان ستونهای نامرئی هستند که تعیین میکنند چرخ اقتصاد چطور بچرخد. این مفهوم فقط به سازمانهای بزرگی مثل بانک مرکزی یا سازمان بورس محدود نمیشود؛ بلکه شامل تمام قوانین مکتوب مثل قانون مالیاتها و حتی سنتهای نانوشتهای است که بر روابط مالی ما حاکم است. به زبان ساده، نهادها مشخص میکنند که آیا تلاش و سرمایه شما به نتیجه میرسد یا بر اثر تغییر ناگهانی قوانین و نبود شفافیت، داراییتان به خطر میافتد. در ایران، کیفیت این نهادها مستقیماً روی جیب شما اثر میگذارد. مثلاً وقتی نهاد حق مالکیت یا ثبات مقررات ضعیف باشد، شما به جای سرمایهگذاری در تولید، پولتان را به داراییهای فیزیکی مثل طلا تبدیل میکنید تا از تغییرات ناگهانی در امان بماند. یا اگر نهادهای نظارتی در بازارهایی مثل خودرو درست عمل نکنند، رانت ایجاد شده و شما مجبور میشوید کالا را با قیمتی بسیار بالاتر از ارزش واقعی بخرید. در واقع، نهادهای سالم باعث میشوند که سود شما حاصلِ هوش و تلاش باشد، نه نزدیکی به مراکز قدرت یا شانس.
این روزها با داغ شدن بحثِ ریشههای فقر و ثروت ملل، نگاهها به سمت «قواعد بازی» در اقتصاد ایران چرخیده است. ناکارآمدیِ درمانهای کلاسیک برای تورم نشان میدهد که بدون اصلاحِ نهادها — یعنی همان ساختارهایی که امنیت سرمایه و شفافیت را تضمین میکنند — صرفاً با بازی با اعدادِ بودجه، نمیتوان سفره مردم و آینده داراییهایشان را نجات داد.

آسیبپذیری اقتصاد ایران در برابر شوکها ریشه در ناترازیهای ساختاری و تصمیمات داخلی دارد.

فساد، تحریمها را به ابزاری برای تقویت رانتخواران و تضعیف طبقه متوسط تبدیل میکند.

تحریم در کشورهای دارای فساد بالا، با تقویت رانت و نابرابری، ریسک درگیری و بیثباتی داخلی را بهشدت افزایش میدهد.

این کتاب با تحلیل چندعاملی رشد اقتصادی، به دنبال پاسخ به معمای توسعهنیافتگی و درسهایی برای اقتصاد ایران است.

تورم ایران ناشی از عدم ثبت دقیق فعالیتهای اقتصادی و شکاف بین خلق پول و تولید واقعی است.